Made in EU

Türk Sanayicisi İçin Tarihî Bir Fırsat

Avrupa Komisyonu 4 Mart 2026’da Sanayi Hızlandırıcı Yasa teklifini açıkladı. “Made in EU” artık bir slogan olmaktan çıkıp ihalelerin ve destek programlarının şartı hâline geliyor. Türkiye, Gümrük Birliği sayesinde bu çerçevenin içinde duruyor; asıl mesele, kapıdan kimin gireceği.

Bu yazıyı bir uyarı olarak değil, bir davet olarak okumanızı isteriz. Avrupa’da kalıcı yer edinmek isteyen Türk sanayicisi için önümüzdeki birkaç yıl, belki de son otuz yılın en verimli dönemi olacak. Bunu görebilmek için üç şeyi yan yana koymak gerekiyor: Made in EU ne anlama geliyor, Türkiye bu tablonun neresinde duruyor ve Meksika, NAFTA’yı nasıl bir sıçrama tahtasına çevirdi.

1. Made in EU nereden çıktı?

Avrupa bir süredir üretimi kendi topraklarına geri çekmenin yolunu arıyor. Güneş paneli ve batarya hücresi gibi alanlarda küresel üretimin büyük kısmı Çin’de toplanmış durumda ve Brüksel bu bağımlılığı artık bir ekonomik güvenlik meselesi olarak görüyor.

2024 sonbaharında yayımlanan Draghi Raporu, Avrupa sanayisinin hem maliyet hem de hız bakımından geride kaldığını açıkça ortaya koydu. ABD’nin gümrük duvarlarını yükseltip yatırımı kendi topraklarına çekmesi de Brüksel’in elini çabuklaştırdı. Sanayi Hızlandırıcı Yasa teklifi, bu iki baskının ortak ürünü.

4 MART 2026 · SANAYI HIZLANDIRICI YASA TEKLIFI

Komisyonun teklifi, kamu alımlarında ve kamu destek programlarında hedefli “Birlik menşei” ve düşük karbon şartları öngörüyor. İlk aşamada çelik, çimento, alüminyum, otomotiv ve net-sıfır teknolojileri kapsamda; ileride kimya gibi enerji yoğun sektörlere genişleme imkânı da açık bırakılıyor.

Metin şu an teklif aşamasında. Yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu ve Konsey’den geçmesi gerekiyor; bu süreçte oranlar ve kapsam değişebilir.

Şekil 1 · Sanayi Hızlandırıcı Yasa’nın teklif aşamasından uygulamaya uzanan yasama yolu.

Değişimin özü şu: Avrupalı alıcı yıllarca “ürün iyi mi, fiyatı uygun mu?” diye sordu. Kalite bugün masaya oturmanın ön şartı. Sorulan yeni soru başka:

“Bu ürün Avrupa’nın sanayisine ve güvenliğine katkı yapıyor mu?”

Bu sorunun cevabı tek bir belgeyle verilemiyor. Kamu idareleri ve büyük alıcılar artık birkaç başlığa birlikte bakıyor:

Şekil 2 · Made in EU değerlendirmesinde öne çıkan sekiz kriter.

2. Türkiye sistemin içinde, ama kazanmak otomatik değil

Teklif metni, AB’nin gümrük birliği ya da serbest ticaret anlaşması bulunan ortaklarından gelen içeriğin belirli koşullarla Birlik menşeli sayılabileceğini öngörüyor. Komisyon sözcüsü de Türk mallarının ve bileşenlerinin bu çerçevede değerlendirileceğini açıkladı. Bu sonuçta Ticaret Bakanlığı’nın ve iş dünyası örgütlerinin yürüttüğü temasların payı büyük.

Ne var ki bu, işin bittiği anlamına gelmiyor. Koşulların ayrıntısı, Komisyon’un istisna tanıma yetkisi ve yasama sürecinde metnin alacağı son şekil hâlâ belirsiz. Daha önemlisi, kapsamda olmak sipariş almakla aynı şey değil.

Türkiye’nin ihracatının yaklaşık %40’ı Avrupa’ya gidiyor. Bu oran, birçok sanayi şehri için doğrudan geçim kaynağı demek. Peki risk nerede?

Kapının kapanması pek olası değil. Risk, kapıdan girenin değişmesinde.

Sorun çoğu zaman gürültüsüz başlıyor. Siparişler bir iki dönem hafifçe geriliyor, yeni proje için teklif çağrısı gelmiyor, satın almacı eskisi kadar aramıyor. Firma bunun sebebini anladığında, yerine çoktan başka bir tedarikçi oturmuş oluyor.

OTOMOTIV YAN SANAYIINDEN BIR ÖLÇÜ

Avrupalı otomotiv müşterilerine verilen tekliflerin kabaca dörtte biri siparişe dönüşüyor ve süreç ortalama iki yıl sürüyor. Made in EU hazırlığı ise firmaya göre altı ay ile bir yıl arasında değişiyor. Bu takvimde hazırlıksız teklif vermek, iki yıllık bir emeği baştan riske atmak anlamına geliyor.

3. Meksika’nın NAFTA dersi

1994’te yürürlüğe giren NAFTA, Meksika’yı ABD sanayisinin ucuz montaj sahasından gerçek bir üretim ortağına dönüştürdü. Otomotiv, elektronik ve makine yatırımları sınırın güneyine kaydı; Meksika dünya ekonomileri sıralamasında yukarı tırmandı ve zamanla ABD’nin en büyük ticaret ortağı hâline geldi.

Şekil 3 · NAFTA öncesi ve sonrası Meksika ile bugünkü Türkiye: dünya GSYİH sıralaması.

Türkiye ise uzun süredir dünya sıralamasında 17 ile 20 arasında gidip geliyor. Oysa sanayi çeşitliliği, mühendislik birikimi ve AB ile otuz yıllık Gümrük Birliği geçmişi, Türkiye’yi 1994’teki Meksika’dan çok daha iyi bir başlangıç noktasına koyuyor. Made in EU, bu entegrasyonu bir üst seviyeye taşımak için somut bir fırsat.

Meksika NAFTA’dan ne kazandıysa, Türkiye Made in EU’dan daha fazlasını kazanabilir. Şartı, hazırlığın bugünden başlaması.

4. Türk sanayicisi ne yapmalı?

Yasanın son hâlini beklemek cazip görünebilir. Ancak Avrupalı alıcılar tedarik zincirlerini şimdi yeniden çiziyor. Kamu alımlarındaki şartlar birkaç yıl sonra devreye girecek olsa bile, tedarikçi listeleri bugün hazırlanıyor.

Dört adımlı dönüşüm yolu

Şekil 4 · Dört adımda dönüşüm: üretimden global şirkete.

5. Made in EU ne istiyor?

Teklif metni ve alıcıların uygulamaları birlikte okunduğunda, Avrupa’nın şu başlıklarda somut belge ve denetlenebilir veri beklediği görülüyor:

• Avrupa menşeli bileşen oranı (eşikler sektöre ve ürüne göre değişiyor)
• Düşük karbonlu üretim süreçleri ve bunların belgelendirilmesi
• Tedarik güvenliği; bazı ürün gruplarında Avrupa içinde üretim ya da montaj
• ERP, izlenebilirlik ve raporlama gibi dijital altyapı
• Sektöre özgü AB standartlarına uygunluk belgeleri

Bir uyarı: Nihai metin çıkmadan sektörünüz için kesin oranlar taahhüt eden bir danışmanla karşılaşırsanız temkinli olun. Bugün yapılabilecek en doğru iş, mevcut durumunuzu ölçüp farklı senaryolara hazırlanmaktır.

6. Devlet ve sivil toplumun rolü

Bu fırsatı sanayicinin tek başına değerlendirmesi zor. Firmaların rekabet gücünü en çok zorlayan etkenlerin bir kısmı, şirketlerin kontrolü dışında.

Kamu politikasından beklentiler

• Enflasyon ve yüksek faiz: Üretim maliyetini artırıyor, yatırım planlamasını zorlaştırıyor. Bunu düşürecek olan şirketler değil, para politikası ve harcama disiplinidir.
• Enerji fiyatları: Türkiye bir enerji koridoru. Sanayiye rekabetçi fiyatla enerji sağlamak, Made in EU yarışında doğrudan avantaj demek.
• Vergi yükü: Yatırım çekme yarışında rakiplerimiz İrlanda, Macaristan, Bulgaristan ve BAE gibi ülkeler. Vergi politikası bu tabloya göre kurgulanmalı.

Sivil toplumun yapabilecekleri

• Made in EU’nun önemini üyelerine somut verilerle anlatmak
• Tek seferlik teşviklerden çok, yukarıdaki yapısal sorunların çözümü için ortak bir gündem oluşturmak
• Meksika deneyiminden yola çıkarak sektörel hazırlık programları kurmak

Teşvikler kısa vadede rahatlatır, ama bürokrasi ve maliyetleriyle birlikte bir yerden geri döner. Kalıcı rekabet gücü, yapısal engeller kaldırıldığında oluşur.

7. Made in EU Türkiye programı

KORDİNAT İnovasyon ve Fikrî Mülkiyet Yönetimi olarak Made in EU dönüşümünde sanayiciye baştan sona eşlik ediyoruz:

Sonuç: Zaman sanayicinin aleyhine işliyor

Made in EU, Türk sanayicisine 1990’larda Meksika’nın önüne açılan kapıdan daha büyük bir potansiyel sunuyor. Meksika fırsatı yakaladı ve ekonomisini dönüştürdü. Türkiye’nin sanayi çeşitliliği, iş gücü ve coğrafi konumu, aynı fırsatı daha güçlü kullanmaya yetiyor.

Fırsatın bir son kullanma tarihi var. Avrupa’nın tedarik zincirleri şu anda yeniden kuruluyor ve bu süreçte yerini alan firmalar uzun yıllar orada kalacak. Bekleyenler kapı kapandığı için değil, içeri başkası girdiği için kaybedecek.

Bu makale bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki, mali veya gümrük danışmanlığı niteliği taşımaz. Menşe ve gümrük konularında yetkili uzmanla teyit edilmelidir. © Mart 2026 KORDİNAT İnovasyon ve Fikrî Mülkiyet Yönetimi. Tüm hakları saklıdır.